Zaburzenia gospodarki lipidowej - czym są i jak się objawiają?

Zaburzenia lipidowe - co to takiego?

Lipidy, czyli tłuszcze, są niezbędne do prawidłowego funkcjonowania organizmu. Wchodzą w skład błon komórkowych, są źródłem energii i uczestniczą w wielu przemianach czy mechanizmach. Gospodarka lipidowa to zbiór procesów, które regulują poziom lipidów we krwi, a jej zaburzenia – określane mianem dyslipidemii – polegają na nieprawidłowym stężeniu tłuszczów we krwi, zwłaszcza cholesterolu i trójglicerydów.

Najczęściej spotykaną formą tych zaburzeń jest hiperlipidemia, czyli nadmiernie wysoki poziom lipidów. Czasem określa się ją również mianem dyslipidemii, natomiast warto tu zaznaczyć, że pojęcie to obejmuje nie tylko zbyt wysoki poziom lipidów, ale również sytuację odwrotną – czyli ich niską zawartość w surowicy krwi. Niemniej, hiperlipidemia może przybierać różne postaci, wśród których wyróżnia się:

• hipercholesterolemię – czyli podwyższony poziom cholesterolu LDL (powyżej 3,0 mmol/l);
• dyslipidemię aterogenną (określaną również jako hiperlipidemia mieszana), która charakteryzuje się podwyższonym poziomem trójglicerydów oraz niskim poziomem cholesterolu frakcji HDL;
• hipertriglicerydemię, którą – jak sama nazwa wskazuje – rozpoznaje się przy podwyższonym poziomie trójglicerydów w osoczu (powyżej 1,7 mmol/l);
• podwyższone stężenie lipoproteiny (a) – rozpoznawane powyżej wartości 75 nmol/l.

Odmiennym, choć znacznie rzadszym stanem, jest hipolipidemia, czyli zbyt niski poziom lipidów. Może ona wynikać z chorób wątroby, zaburzeń wchłaniania lub niektórych wrodzonych defektów metabolicznych.

Warto zaznaczyć, że zaburzenia lipidowe mogą mieć charakter pierwotny (dziedziczny) lub wtórny (nabyty) – związany z innymi schorzeniami, takimi jak cukrzyca typu 2, niedoczynność tarczycy, zespół nerczycowy czy choroby wątroby. Często są też efektem nieprawidłowego stylu życia – diety bogatej w tłuszcze trans i cukry proste, braku aktywności fizycznej, palenia tytoniu czy nadużywania alkoholu.

Objawy zaburzeń gospodarki lipidowej

Dyslipidemia rozwija się powoli i zazwyczaj długo nie daje żadnych wyraźnych objawów, przez co często bywa wykrywana przypadkowo, podczas rutynowych badań krwi. Niemniej, w niektórych przypadkach pojawiają się sygnały świadczące potencjalnie o nieprawidłowościach w gospodarce lipidowej.

Do możliwych objawów zaburzeń gospodarki lipidowej należą:

• przewlekłe zmęczenie i osłabienie, wynikające z zaburzonego metabolizmu energetycznego;
• uczucie ciężkości nóg lub bóle łydek podczas chodzenia, które mogą świadczyć o zaburzeniach krążenia krwi i postępującej miażdżycy naczyń kończyn dolnych;
• nadciśnienie tętnicze, często towarzyszące podwyższonemu poziomowi cholesterolu;
• żółtaki, kępki żółte (xanthomata) – żółtawe grudki tłuszczowe na skórze, lokalizujące się szczególnie w okolicach powiek (xanthelasma), w obrębie wewnętrznego kącika oka. Są widocznym znakiem przewlekłej hipercholesterolemii;
• bóle w klatce piersiowej, duszność, kołatanie serca – mogą być objawem choroby wieńcowej, będącej powikłaniem miażdżycy.

Warto pamiętać, że objawy te pojawiają się zazwyczaj dopiero wtedy, gdy dochodzi do zaawansowanych zmian naczyniowych. Wcześniej jedynym sposobem na wykrycie zaburzeń jest regularne wykonywanie lipidogramu, czyli badania poziomu cholesterolu całkowitego, LDL, HDL oraz trójglicerydów.

Leczenie zaburzeń gospodarki lipidowej zależy od przyczyny i stopnia nasilenia problemu. Podstawą zawsze jest zmiana stylu życia – wprowadzenie zdrowej, zbilansowanej diety (na przykład diety śródziemnomorskiej czy diety DASH), regularna aktywność fizyczna, redukcja masy ciała oraz rezygnacja z używek. W przypadku bardziej zaawansowanych zaburzeń konieczne może być zastosowanie farmakoterapii.

Źródła:

1. Dobrowolski, A. Prejbisz, B. Cybulska, L. Kłosiewicz-Latoszek, W. B. Szostak, W. Leśniak, Dyslipidemia [w:] Interna – Mały Podręcznik Medycyny Praktycznej online, weryfikacja hasła: 15.07.2024
2. dr hab. med. G. Kopeć, aktualizacja: lek. M. Wiercińska, Zaburzenia lipidowe (dyslipidemia) – objawy i leczenie [w:] Medycyna Praktyczna, 15.02.2023
3. Dr n. med. K. Mitręga, prof. dr hab. n. med. B. Średniawa, mgr A. Konka, Kiedy podejrzewać rodzinne zaburzenia lipidowe? [w:] Medycyna po Dyplomie 04/2018
4. Folga, A. Mamcarz, Zaburzenia lipidowe [w:] podyplomie.pl, dostęp: 26.05.2025
5. Stolarek, D. Stolarek, Farmakoterapia zaburzeń lipidowych w praktyce. Wybrane aspekty z wytycznych European Society of Cardiology i European Atherosclerosis Society [w:] Forum Medycyny Rodzinnej 2019, tom 13, nr 4
6. Łukaszewski, M. Kręgielska-Narożna, Diagnostyka i leczenie zaburzeń lipidowych według wytycznego Europejskiego Towarzystwa Kardiologicznego (ESC) i Europejskiego Towarzystwa Miażdżycowego (EAS) z 2016 roku [w:] Forum Zaburzeń Metabolicznych 2018, tom 9, nr 1
7. Grabańska, M. Walczak-Gałęzewska, P. Bogdański, D. Pupek-Musialik, Genetyczne zaburzenia przemiany lipidów – opis przypadku [w:] Forum Zaburzeń Metabolicznych 2011, tom 2, nr 1