Kamica nerkowa

Kamica nerkowa
Spis treści
  1. Przyczyny kamicy nerkkowej
  2. Objawy kamieni nerkowych
  3. Rozpoznanie kamicy nerkowej
  4. Profilaktyka kamicy nerkowej
  5. Leczenie kamicy nerkowej

Kamica nerkowa (nephrolithiasis) jest chorobą charakteryzującą się obesnością kamieni w układzie moczowym. Kamica nerkowa występuje u około 5% całej populacji w tym około dwukrotnie częściej u mężczyzn niż u kobiet.

Proces tworzenia kamieni jest częściowo związane ze składnikami pożywienia, pracą w wysokich temperaturach i wzmożonym poceniem, dużą rolę odgrywają również czynniki dziedziczne.

Około 80% kamieni moczowych to kamienie zbudowane ze szczawainu lub fosforanu wapnia, 15% zudowanych jest z kwasu moczowego (moczanów) a mniej niż 5% stanowią kamienie zbudowane z fosforanu magnezowo-amonoweog czyli tzw kamienie struwitowe. Bardzo rzadko występują kamienie cystynowe, które głównie występują u chorych z cystynurią oraz kamienie z dihydroksyadeniny, które z kolei występują u osób z dziedzicznie uwarunkowanym defektem adeninofosforybozylotransferazy.

W zależności od lokalizacji wyróżniamy kamicę kielichową, miedniczkową, moczowodową i kamicę pęcherza moczowego.

Przyczyny kamicy nerkkowej

Powstawanie złogów w drogach moczowych jest zjawiskiem złożonym. Mocz zawiera różne związki chemiczne, które w ten sposób są wydalane z organizmu. W prawidłowych warunkach zawartość poszczególnych związków jest zrównoważona, natomiast gdy zawiera on zbyt duże ilości danego związku, ma zbyt dużą gęstość lub zalega w drogach moczowych wówczas dochodzi do wytrącania się tych związków w moczu. W początkowym okresie dochodzi do powstania jądra krystalizacyjnego składającego się z tkanek martwiczych, skrzepów krwi, bakterii, kryształów kwasu moczowego lub kwaśnego moczanu sodowego. Następnie na jądrze zaczynają się odkładać różne składniki moczu w wyniku ich nadmiernego stężenia co prowadzi do ich wtyrącania. Powstawaniu kamieni moczowych sprzyja:

  • zagęszczenie moczu powyżej 1,015 g/ml np w gorących i suchych regionach świata
  • przyjmowanie zbyt małej ilości płynów
  • zastój w moczu w drogach moczowych uwarunkowany mechaniczną lub czynnościową przeszkodą w drogach moczowych
  • zakażenie dróg moczowych
  • unieruchomienie
  • nieprawidłowe odżywianie, odchudzane się, pobieranie zbyt małej ilości płynów
  • wmożenie wydalanie substancji litogennych: wapnia, kwasu szczawiowego, fosforanów, moczanów i cystyny
  • zmniejszenie wydalania substancji antylitogennych: magnezu oraz cytrynianów
  • zmniejszenie pH moczu poniżej 5,5 lub zwiększenie pH moczu powyżej 7,0
  • choroby wrodzone (kwasica cewkowa, zespół Fanconiego, gąbczastość rdzenia)
  • wady nerki (nerka gąbczasta, nerka torbielowata, podkowiasta, podwójna, nadmiernie ruchoma, przemieszczona)
  • zaburzenia metaboliczne w przebiegu sarkoidozy, choroby Pageta, szpiczaka, złamań kości, niedowładów i porażeń, cystynurii

Objawy kamieni nerkowych

Kamica nerkowa może przebiegać bezobjawowo i często jest stwierdzana przpadkowo przy wykonywaniu USG z innych przyczyn. Obecność kamieni może objawiać sie w sposób bardzo różnorody zależny głównie od umiejscowienia oraz wielkości złogu. Często występuje pobolewanie w okolicy lędźwiowej (kamienie kielichowe), krwinkomocz lub krwiomocz zwłaszcza po wysiłkach, zaburzenia w ilości oddawanego moczu.

Najczęściej kamica moczowa, w której kamienie zlokalizowane są w miedniczce nerkowej lub moczowodach objawia się jako kolka nerkowa, która charakteryzuje się silnym bólem w okolicy lędźwiowej mogącym promieniować w dół i do dołu w kierunku narządów płciowych (moszny i warg sromowych). Ból spowodowany jest rozciąganiem i drażnieniem ścian moczowodu przez ruchomy kamień i może mu towarzyszyć częsta potrzeba oddania moczu przy zmniejszonej jego ilości a chory może być blady, niespokojny, spocony. Skurcze moczowodu wywołują typowe narastanie i zmniejszanie się nasilenia bólu a wraz ze skurczami moczowodu małe kamienie mogą zostać przesunięte w dół i wydalone na zewnątrz.. Objawom kolki nerkowej mogą towarzyszyć nudności, wymioty i wzdęcia brzucha, ewentualnie gorączka z dreszczami oraz zatrzymanie gazów i stolca w przebiegu odruchowej niedrożności jelit. W około 1/3 przypadków mocz może być zabarwiony na czerwono, gdyż kolce może towarzyszyć krwawienie z dróg moczowych. W badaniu ogólnym moczu zawsze występuje mikrohematuria, czyli zwiększona ilość krwinek czerwonych do której dochodzi w wyniku uszkodzenia ściany moczowodu przez ostry kamień. Występuje bolesność po delikatnym uderzeniu dłonią w okolicę lędźwiową tzw objaw Goldflama.

Rozpoznanie kamicy nerkowej

Na prawidłowe rozpoznanie składa się dokładnie zebrany wywiad odnośnie okoliczności wystąpienia dolegliwości, badanie kliniczne, badania laboratoryjne krwi, badanie ogólne moczu z oznaczeniem osadu moczu oraz badania obrazujące.

Podstawowym badaniem potwierdzającymi kamicę nerkową jest badanie ultrasonograficzne (USG). Zdjęcie radiologiczne jamy brzusznej pozwala na rozpoznanie kamieni nerkowych i moczowodowych w wyjątkiem kamieni z kwasu moczowego i kamieni cystynowych, które są bezcieniowe. Badanie moczu pozwala na stwierdzenie krwinkomoczu, leukocytów świadczących o stanie zapalnym oraz określenie rodzaju kamieni.

Jednym z podstawowym badaniem w diagnostyce układu moczowego jest urografia oceniająca budowę układu moczowego oraz funkcję nerek. Jest to badanie konieczne przed planowaną operacją.

Jeśli kamień zostanie wydalony z moczem, warto oddać go do analizy chemicznej, aby określić jego skład. Pomoże to w podjęciu celowanego leczenia i zapobiegania tworzeniu się następnych złogów.

Profilaktyka kamicy nerkowej

W każdym przypadku nawrotów kamicy moczowej konieczne jest zapobieganie powstawaniu złogów. Przy nie stosowaniu odpowiedniej profilaktyki częstość nawrotów wynosi około 50-70% natomiast u osób, które ściśle przestrzegają zasad profilaktyki częstość nawrotów zmniejsza się do około 5%.

Podstawowe zasady profilaktyki obejmują:

  • wypijanie dużej ilości płynów, tak aby objętość moczu wynosiła co najmniej 2 l na dobę a gęstość względna moczu nie przekraczała 1,010 g/l
  • zredukowanie ilości spożywanego białka zwierzęcego, soku jabłkowego i grejpfrutowego
  • ograniczenie spożycia mleka i jego przetwory aby ograniczyć spożycie wapna
  • ograniczenie spożycia soli kuchennej gdyż sprzyja ona gromadzeniu się wapnia w moczu
  • stosowanie diety ubogoszczawianowej (należy wyeliminować szpinak i rabarbar) w przypadku kamieni szczawianowych.
  • stosowanie inhibitorów litogenezy takich jak magnez i cytryniany

Leczenie kamicy nerkowej

Leczenie doraźne ma za zadanie zmniejszenie dolegliwości bólowych poprzez stosowanie środków przeciwbólowych oraz rozkurczowych. Jeśli atak kolki przebiega z infekcją tzn z gorączką i dreszczami stosuje się również antybiotyki. Samoistne "urodzenie" kamienia jest możliwe, gdy nie przekracza on średnicy 5-7 mm. Ponad 80% wszystkich złogów o średnicy do 2mm zostaje wydalona samoistnie, natomiast wydalenie złogów o średnicy powyżej 7mm jest bardzo rzadkie.

Rozpuszczanie kamieni tzw. litoliza jest możliwa jedynie u chorych z kamicą moczanową. Leczenie w tych przypadkach polega na zobojętnieniu odczynu moczu do pH 6,5-7,0 poprzez stosowanie diety bezmięsnej lub ewentualnie leków.

Przy większych rozmiarach kamieni i towarzyszących bólach niezbędne jest usunięcie kamieni metodami inwazyjnymi. Metodą z wyboru jest tzw. ESWL, czyli zewnątrzustrojowe rozbijanie kamieni (litotrypsja) falami elektrohydydraulicznymi generowanymi pozaustrojowo. Warunkami stosowania ESWL jest możliwość zlokalizowania złogu za pomocą badania RTG lub USG oraz brak zaburzeń w odpływie moczu. Skuteczność tego zabiegu sięga 90%.

Kolejną metodą usunięcia kamienia jest przezskórna nefroskopia i rozbijanie kamieni (litolapaksja). Zabieg ten polega na przeskórnym wprowadzeniu endoskopu do miedniczki nerkowej a następnie na rozbiciu kamieni za pomocą fal udarowych (laserowych) i późniejszym usunięciu rozbitego kamienia.

Obecnie w mniej niż 1% przypadków kamicy stosuje się

Obecnie chirurgiczne usuwanie kamieni moczowych stosowany się w mniej niż1% przypadków kamicy jest wskazany, gdy:

  • kolka trwa dłużej niż 48 godzin
  • doszło do ostrego zakażenia dróg moczowych (urosepsy)
  • doszło utrudnionego odpływu moczu
  • kamień ma średnicę większą niż 7 mm

Podobne teksty